Gaeilge | English

Forfheidhmiú breithiúnas

Réamhrá

Is féichiúnaí tú má tá airgead ag duine éigin ort agus is creidiúnaí an duine (nó and comhlacht) a bhfuil airgead aige ort. Muna íocann tú fiach, is féidir leis an gcreidiúnaí dul go dtí an chúirt chun breithiúnas a fháil i do choinne.

Is éard is brí le breithiúnas a fháil ná go bhfuil an creidiúnaí i dteideal anois úsáid a bhaint as meicníochtaí éagsúla chun an t-airgead a fháil uait. Tugtar breithiúnas a fhorfheidhmiú air seo – is é an téarma dlíthiúil ná forghníomhú an bhreithiúnais. Tá roinnt bealaí éagsúla chun breithiúnas a fhorfheidhmiú. Roghnaíonn an creidiúnaí na modhanna agus is féidir leis modhanna éagsúla a úsáid ag an am céanna.

Athróidh an t Acht um Fhiachas Sibhialta (Nósanna Imeachta), 2015 an tAcht 2015 na cleachtais maidir le forfheidhmiú fhiachas sibhialta. Tá sé le teacht i bhfeidhm go luath.

Tar éis ordú a dhéanamh

Go ginearálta, nuair atá ordú breithiúnais ag an gcreidiúnaí, is féidir an breithiúnas a chur i bhfeidhm. Is féidir orduithe forfheidhmithe a bheith eisithe ag oifigí cúirte – ní chaithfidh an creidiúnaí dul ar ais chun na cúirte le haghaidh an ordaithe. Tá 12 bliain ag creidiúnaithe ó dháta an bhreithiúnais chun orduithe forghníomhaithe a lorg. Mar sin féin, má dheonaíodh an t-ordú breithiúnais sé nó níos mó de bhlianta roimhe sin, seans go mbeidh ar an gcreidiúnaí iarratas a dhéanamh ar an gcúirt le 'cead chun forghníomhú a eisiúint' a fháil. Nuair a eisítear iad, tá orduithe forghníomhaithe bailí, go ginearálta, ar feadh bliana agus féadfar athnuachán a dhéanamh orthu ansin.

Bac ar fhorghníomhú

Is féidir leis na cúirteanna bac ar fhorghníomhú a bhronnadh. Is éard is brí leis seo ná go gcuirtear stop le forfheidhmiú an fhéich ar feadh tréimhse. Is féidir bac ar fhorghníomhú a bhronnadh más féidir leat a thaispeáint nach bhfuil locht d’éagumais íocaíochta ort, mar shampla. Ní féidir leat bac ar fhorghníomhú a fháil mura bhfuil tú ag gabháil leis na himeachtaí.

Clárú an bhreithiúnais

Cuimsíonn sé seo an creidiúnaí ag clárú an bhreithiúnais i bPríomh-Oifig na hArd-Chúirte. Is féidir le breithiúnais ón gCúirt Dúiche, ón gCúirt Chuarda agus ón Ard-Chúirt ar fad a bheith cláirithe. Ní chuireann clárú an bhreithiúnais an breithiúnas i bhfeidhm ar bhealach díreach. Poiblíonn sé, áfach, go bhfuil breithiúnas i do choinne agus, mar thoradh air sin, ciallaíonn sé nach dócha go bhfuil tú le bheith in ann tuilleadh a fháil ar iasacht. Tá liostaí na mbreithiúnas foilsithe ag gníomhaireachtaí teistiméireachta creidmheasa (mar shampla, i Stubbs Gazette agus roinnt nuachtáin).

Roimh bhreithiúnas a chlárú, ní mór don chreidiúnaí a insint duit go bhfuil sé i gceist é a chlárú agus deis a thabhairt duit an fiacha íoc.

Bealaí forfheidhmithe

Seo a leanas na príomhbhealaí breithiúnais a fhorfheidhmiú:

  • Forghníomhú in aghaidh earraí
  • Orduithe tráthchoda, leanta (más gá) ag orduithe cimithe
  • Astú tuilleamh
  • Morgáiste breithiúnais (féach ar ár gcáipéis ar athshealbhú baile)

Bealaí eile ata ar fáil ná astú fiacha, glacadóir a cheapadh nó imeachtaí féimheachta, ach is annamh a úsáidtear iad seo i leith fiacha tomhaltóirí. Tá curs síos gairid ar na roghanna seo i 'Bealaí eile forfheidhmithe' thíos.

Forghníomhú in aghaidh earraí

Tá forghníomhú in aghaidh earraí ar cheann de na príomhbhealaí chun breithiúnas a fhorfheidhmiú. Uaireanta tugtar anacair in aghaidh earraí air. Is éard is brí leis ná go bhfaigheann an creidiúnaí ordú ón gcúirt a ordaíonn an Sirriam nó an Cláraitheoir Contae do chuid earraí a ghabháil agus iad a dhíol chun an méid airgid atá dlite agat a ardú chomh maith le costais.

  • I gcás breithiúnas Ard-Chúirte, tugtar ordú fieri faciasfifa ar an ordú ag stiúradh urghabháil do chuid earraí.
  • I gcás breithiúnas Cúirte Cuarda, tugtar ordú i gcoinne earraí forghníomhaithe ar an ordú.
  • I gcás fhorghníomhú bhreithiúnas na Cúirte Dúiche, seoltar breithiúnas na cúirte nó an fhoraithne é féin chuig an Sirriam nó chuig an gCláraitheoir Contae le forghníomhú.

Sirriamaí agus Cláraitheoirí Contae

Forfheidhmíonn Sirriamaí breithiúnais i gcontaetha Chorcaí agus Bhaile Átha Cliath agus forfheidhmíonn Cláraitheoirí Contae iad in áiteanna eile.

Is daoine féinfhostaithe iad Sirriamaí atá íoctha as a gcuid obair fhorfheidhmithe ar bhonn coimisiúin. Is córas é ar a dtugtar 'puntáiste'. Tá na táillí a fhaigheann siad leagtha amach in ionstraimí reachtúla. Is é Ordú Táillí agus Costais Sirriam (IR644/2005) an ceann reatha, a rinneadh faoin Acht um Fheidhmiú Orduithe Cúirte 1926. Soláthraíonn sé seo táillí socraithe éagsúla agus scála táillí a bhaineann leis an méid atá i gceist. Is é seo 5% den chéad €5,500 agus 2.5% den iarmhéid. Ina theannta sin, soláthraíonn sé costais éagsúla a íoc a tabhaíodh mar chuid den phróiseas forfheidhmithe.

Is státseirbhísigh iad Cláraitheoirí Contae a bhfuil eagrú gnó na Cúirte Cuarda mar phríomhphost acu in a gceantair féin. (Is Cinn Chomhairimh iad freisin le haghaidh toghchán agus reifreann.)

Chomh maith le Sirriamaí Contae i gCorcaigh agus i mBaile Átha Cliath tá Sirriamí Ioncaim a chuireann fiacha atá dlite do na Coimisinéirí Ioncaim i bhfeidhm. Tá an chumhacht acu fiacha cánach a bhailiú. Is féidir leo é seo a dhéanamh trí theastas fiachais eisithe ag an Ard-Bhailitheoir (an t-oifigeach sna Coimisinéirí Ioncaim atá freagrach as bailiú cánacha) agus ní gá ordú cúirte a bheith acu. Is féidir fiacha ioncaim a bhailiú freisin ar an ngnáthbhealach má tá ordú cúirte ann.

Do chuid earraí a ghabháil

Ní chaithfidh an Sirriam nó an Cláraitheoir Contae fógra a thabhairt go bhfuiltear chun do mhaoin nó do chuid earraí a urghabháil chun breithiúnas a fhorghníomhú. Luíonn dualgas an tSirriam/Chláraitheoir a Contae leis an gcreidiúnaí agus ní féidir leo do chúinsí a thógáil san áireamh. Tá cumhachtaí sonracha ag Sirriam Ioncaim socrú tráthchoda a dhéanamh leat.

Féadfaidh an creidiúnaí iarratas a dhéanamh ar an gcúirt scrúdú a dhéanamh ort i leith do shócmhainní ionas gur féidir a bhunú céard iad na sócmhainní atá agat atá ar fáil le haghaidh fheidhmiú an bhreithiúnais. Tá an chumhacht ag Sirriamaí/Cláraitheoirí Contae dul ar do réadmhaoin chun do chuid earraí a ghabháil. Caithfidh siad iarrachtaí réasúnta a dhéanamh é seo a dhéanamh go síochánta gan fhoréigean ach is féidir leo iontráil go fórsúil.

Forálann an dlí nach féidir le Sirriamaí/Cláraitheoirí Contae earraí áirithe a ghabháil ach tá sé seo gan bhrí éifeachtach mar gheall ar na méideanna a cheadaítear. Ní féidir leo do chuid éadaí agus leabú riachtanacha a ghabháil ná uirlisí do thrádála ar choinníoll nach bhfuil luach na n-earraí riachtanacha seo níos mó ná €19. I gcleachtas, ní dócha go ngabhtar earraí le luach athdhíolta íseal.

Caithfidh na Sirriamaí/CláraitheoiríContae cuntas a thabhairt don chúirt a shainmhíníonn na hearraí gabhta. Más rud é nach bhfaightear earra ar bith, déanann siad 'nulla bona' a aischur, a chiallaíonn, go litriúil, earraí ar bith.

Má dhéanann Sirriamaí/CláraitheoiríContae do chuid earraí a ghabháil, caithfidh siad, laistigh de 24 uair an chloig, liosta mionsonraithe agus sínithe na n-earraí a ghabhadh a thabhairt duit. Féadfaidh siad na hearraí a dhíol ansin trí cheant poiblí – d’fhéadfadh sé seo tarlú ag am ar bith ó dhá lá tar éis na ngabhálacha. I gcleachtas, tugtar rabhadh duit faoin díolatá i ngar, de ghnáth.

Orduithe tráthchoda

Úsáidtear nós imeachta an ordú tráthchoda go príomha ag creidiúnaithe ar nós siopaí agus comhair chreidmheasa. Is féidir é a úsáid le haghaidh breithiúnais a tugadh sa Chúirt Dúiche, sa Chúirt Chuarda nó san Ard-Chúirt.

Úsáideann creidiúnaithe é freisin in imeachtaí dlí teaghlaigh, go príomha le haghaidh fhorfheidhmiú na n-orduithe cothabhála. Más creidiúnaí dlí teaghlaigh thú, mar shampla, má tá ordú cothabhála agat i do choinne nach bhfuil comhlíonta go fóill, is féidir do chreidiúnaí ordú um astú tuillimh a fháil.

Tá orduithe tráthchoda faoi rialú ag na hAchtanna um Fheidhmiú Orduithe Cúirte 1926 - 2009 agus ag Ordú 53 de Rialacha na Cúirte Dúiche.

Is féidir le do chreidiúnaí iarratas a dhéanamh ar an gCúirt Dúiche sa dúiche ina bhfuil cónaí ort ag iarraidh ort freastal ar an gcúirt d’fhonn d'acmhainní a bhunú. Féadfaidh an breitheamh íocaíocht iomlán nó íocaíocht i dtráthchodanna a ordú, ag tógáil d'acmhainní san áireamh.

Loiceadh ordú tráthchoda a chomhlíonadh

Má theipeann ort an t-ordú tráthchoda a chomhlíonadh, féadfaidh an creidiúnaí ordú cimithe a lorg a chuirfeadh chun príosúin thú.

Athruithe: Forálann an tAcht um Fhiachas Sibhialta (Nósanna Imeachta), 2015 deireadh a chur le féichiúnaithe a chur i bpriosún. Tá sé le teacht i bhfeidhm go luath.

Córas reatha

Leagann an tAcht um Fhorfheidhmiú Orduithe Cúirte (Leasú) 2009 amach an nós imeachta le haghaidh orduithe cimithe. Soláthraíonn sé seo gur féidir thú a chur i bpríosún má theipeann ort fiacha a íoc sa chás go bhfuil sé d’acmhainn agat íoc astu ach diúltaíonn tú é a dhéanamh.

Baineann toghairm le bheith i láthair ag an gCúirt Dúiche leis an bpróiseas. Tá sé seo eisithe ag an gcléireach Cúirte Dúiche arna iarraidh ag an gcreidiúnaí. Caithfidh an toghairm na nithe seo a leanas a leagadh amach go soiléir:

  • na hiarmhairtí a bhaineann le loiceadh a bheith sa chúirt, lena n-áirítear an fhéidearthacht phríosúnachta;
  • na roghanna atá ar fáil don bhreitheamh ag an éisteacht;
  • an fhéidearthacht go ngabhfar thú má theipeann ort dul chun na cúirte.

Iarrtar ort ráiteas acmhainne a ullmhú agus é seo a thaisceadh ar a laghad seachtain roimh chur i gcrích na héisteachta.

Má theipeann ort a bheith i láthair, gan leithscéal réasúnta, is féidir le breitheamh barántas gabhála a eisiúint (ordaíonn sé seo na Gardaí thú a thabhairt os comhair na cúirte chomh luath agus is féidir) nó an éisteacht a chur ar athló. Má ghabhtar thú agus má thugtar chun na cúirte thú, socraítear dáta don éisteacht. Ní mór don bhreitheamh a chur in iúl duit go soiléir, i ngnáthchaint,

  • go bhfuil tú i dteideal iarratas a dhéanamh ar chúnamh dlíthiúil agus
  • na hiarmhairtí, lena n-áirítear príosúnacht, a bhaineann le loiceadh géilleadh leis an ordú tráthchoda nó loiceadh a bheith i láthair don éisteacht ar an dáta socraithe.

Ag an éisteacht, féadfaidh tú féin agus an creidiúnaí fianaise a thabhairt. Tá roinnt roghanna ag an gcúirt. Féadfaidh sí an t-ordú tráthchoda a athrú. Mar mhalairt air sin, féadfaidh an chúirt iarraidh ort dul i mbun idirghabhála. Is féidir MABS a úsáid le haghaidh idirghabhála den chinéal sin. Is é an tríú rogha ordú cimithe a dhéanamh (ar feadh uasmhéid de thrí mhí). Is féidir leis seo teacht i bhfeidhm láithreach nó ag dáta níos déanaí. Is ordú cimithe é ordú chuig na Gardaí thú a ghabháil agus a phríosúnú.

Tá oibleagáid ar an gcreidiúnaí a bhunú, thar aon amhras réasúnta, go bhfuil acmhainní agat ach go bhfuil tú ag diúltú a íoc go toiliúil.

Tá an chumhacht ag an gcúirt cúnamh dlíthiúil a bhronnadh ort i gcomhréir leis na rialacha a rialaíonn an scéim um chúnamh dlíthiúil coiriúil.

Astú tuillimh

Faoi láthair, níl astú tuillimh ar fáil ach amháin chun cothabháil a íoc do chéilí agus leanaí.

Forálann an tAcht um Fhiachas Sibhialta (Nósanna Imeachta), 2015 go leathnófar scóp an rogha seo. Tá sé le teacht i bhfeidhm go luath.

Bealaí eile forfheidhmithe

Morgáiste breithiúnais

Is féidir leis an gcreidiúnaí morgáiste breithiúnais a chlárú i do choinne. Tá an éifeacht chéanna ag morgáiste breithiúnais go forleathan le morgáiste gnásúil. Caithfidh tú í a íoc nuair a dhíolann tú an teach. Faigh tuilleadh eolais inár gcáipéis ar athshealbhú baile.

Astú féich/Gairnisí

Má tá airgead ag dul do chreidiúnaí uait agus tá airgead ag dul duit ó dhuine eile, ansin is féidir le do chreidiúnaí ordú a fháil a cheanglaíonn an fiach atá dlite duit ag an duine eile dó. Tugtar ordú gairnisí air seo. Go ginearálta, úsáidtear é ach amháin nuair nach bhfuil aon earraí le gabhadh chun an breithiúnas a shásamh. Tá sé sách annamh a úsáidtear é i gcásanna fhiachas tomhaltóra. Tá cumhachtaí astú féich ar leith ag na Coimisinéirí Ioncaim agus is féidir iad a fheidhmiú gan ordú cúirte.

Ceapadh glacadóra

Is féidir le glacadóir a bheith ceaptha thar roinnt de do shócmhainní nó thar ioncam sa todhchaí mar chíos, ioncam ó chiste iontaobhais nó pinsean. Tá an dlí sa réimse seo casta ach is cosúil nach féidir le glacadóir a bheith ceaptha thar thuilleamh sa todhchaí.

Féimheacht

Munar féidir leat do chuid fiacha a íoc, féadfaidh tú an cinneadh a dhéanamh gurb é d’fhéimheacht a dhearbhú an réiteach is fearr duit. I gcásannan áirithe, d'fhéadfaidh creidiúnaí achainí a dhéanamh i leith féimheachta. Le haghaidh tuilleadh eolais ar fhéimheacht, féach ar ár gcáipéis Cad is féimheacht ann?.

Page edited: 27 January 2016